NHỮNG BỘ LUẬT CỔ VIỆT NAM

Bộ luật Hình thư – Thời Lý

Năm 1402, Thái Tông Hoàng Đế ban hành bộ luật hình thư, đây được xem là bộ luật quốc gia thành văn đầu tiên trong lịch sử Việt Nam.

Theo Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Bản Kỷ – Quyển VII) có ghi chép lại:

“Mùa đông, tháng 10, ngày mồng 1, cho Khai Hoàng Vương làm Đô thống đại nguyên soái đi đánh châu Văn.

Xuống chiếu đổi niên hiệu là Minh Đạo năm thứ 1.

Ban hình thư. Trước kia, việc kiện tụng trong nước phiền nhiễu, quan lại giữ luật pháp câu nệ luật văn, cốt làm cho khắc nghiệt, thậm chí có người bị oan uổng quá đáng. Vua lấy làm thương xót, sai trung thư san định luật lệnh, châm chước cho thích dụng vào thời thế, chia ra môn loại, biên thành điều khoản, làm thành sách hình thư của một triều đại, để cho người xem dễ hiểu. Sách làm xong xuống chiếu ban hành, dân lấy làm tiện. Đến đây, phép xử án được bằng thẳng, rõ ràng, cho nên mới đổi niên hiệu là Minh Đạo và đúc tiền Minh Đạo.”

Có thể thấy, trước khi có Bộ luật Hình thư này, việc kiện tụng và giải quyết các vấn đề kiện tụng ở nước ta lúc bấy giờ khá phiền nhiễu. Một số quan lại khi xử án thường làm cho vấn đề trở nên trầm trọng, khắc nghiệt, thậm chí có người bị xử oan quá đáng. Cho nên, việc biên soạn hình thư, làm thành sách đã tạo ra cơ sở cho các quan lại khi xét xử và người dân cũng dựa vào đó mà có thể tự điều chỉnh hành vi của mình sao cho đúng.

Quốc triều hình luật – Thời Trần

Năm Tân Tỵ (1341), vua Trần Dụ Tông sai Trương Hán Siêu và Nguyễn Trung Ngạn biên soạn bộ Hoàng triều đại điển và khảo soạn hình thư để ban hành.

Bộ Quốc triều hình luật (hay còn gọi là hình thư) của thời nhà Trần tuy không được đề cập nhiều trong các tài liệu sử học như Bộ Quốc triều Hình luật của nhà Lê nhưng đây vẫn là một trong những dấu mốc quan trọng cho thấy, không chỉ thời nhà Lý mà cả thời nhà Trần, những người đứng đầu triều đình đã thấy được sự quan trọng của việc ban hành pháp lệnh chuẩn mực để làm khuôn mẫu cho xã hội và để trị nước thì không thể nào tách rời khỏi pháp luật, đó là điều bất di, bất dịch.

Tiếc rằng, theo nhiều sử sách ghi chép lại, vào đầu thế kỷ XV, khi sang xâm chiếm Việt Nam, quân Minh đã tịch thu nhiều sách và văn bản quý của nước Đại Việt để đưa về chính quốc, trong số đó có bản gốc của cả 2 bộ luật thời Lý và thời Trần. Cho nên, Bộ luật Hình thư (thời Lý) và Quốc triều hình luật (thời Trần) không còn bản gốc, nhưng nội dung thì vẫn còn được ghi chép lại trong sử cũ.

Bộ luật Hồng Đức – Thời Lê

Như đã nói ở trên, Bộ Quốc triều Hình luật thời nhà Lê (Bộ luật này trong dân gian từng có thời kỳ gọi theo cách giãn lược là Luật Hồng Đức) là một trong những bộ luật quan trọng nhất trong lịch sử lập pháp Việt Nam thời kỳ phong kiến và được đời sau nhắc đến rất nhiều.

Luật Hồng Đức nguyên bản được viết bằng chữ Hán và được ban hành dưới triều vua Lê Thánh Tông (năm 1483), được bổ sung dưới các thời vua Lê sau này. Không phải ngẫu nhiên mà bộ luật này được đánh giá là “đỉnh cao của thành tựu lập pháp Việt Nam thời kỳ phong kiến”, nhìn lại 2 bộ luật trước đó của thời Lý và thời Trần, có thể nhận thấy, Bộ luật Hồng Đức ngoài những quy định chung thì còn phân thành từng chương quy định những vấn đề cụ thể như: canh giữ bảo vệ, làm trái pháp luật, hôn nhân gia đình… và trong từng chương thì lại có từng điều khoản chỉ rõ một cách chi tiết về hành vi phạm tội và cách xử lý đối với những người có liên quan trong hành vi phạm tội đó. Mặc khác, phạm vi điều chỉnh của bộ luật này rất rộng, gần như là toàn bộ các mặt của đời sống xã hội.

Bộ luật Gia Long – Thời Nguyễn

Sau khi Nguyễn Ánh lập ra triều Nguyễn (năm 1802), vua Gia Long đã ra lệnh cho triều thần biên soạn bộ Hoàng Việt Luật Lệ (hay còn được gọi là Bộ luật Gia Long) để làm gốc trị thiên hạ. Trước đó, khi đất nước rơi vào tình trạng nội chiến kéo dài suốt 3 thế kỷ, pháp luật dường như bị quên lãng, do đó, Hoàng Việt Luật Lệ ra đời như một điều cần có để chuẩn bị cho công cuộc trị nước của triều Nguyễn.

Bộ luật Gia Long gồm 398 điều chia thành 22 quyển, phân thành 6 loại tương ứng với chức năng của 6 bộ phụ trách lúc bấy giờ và đây được đánh giá là bộ luật đầy đủ và hoàn chỉnh của nền cổ luật Việt Nam.

Có thể thấy, dù ở thời đại nào, chế độ nào đi nữa thì việc lập pháp là điều quan trọng để có thể cai trị đất nước. Mỗi bộ luật, pháp lệnh đều có những giá trị riêng, có những bộ luật ra đời để phục vụ việc cai trị đất nước của chế độ đó, nhưng có những bộ luật trở thành tài sản vô giá được lưu danh cả mãi đời sau.

Mỹ Linh

Dữ liệu Pháp luật – Nơi cung cấp tư liệu Pháp luật Việt Nam & Thế giới nhanh chóng và chính xác

Hotline: 0929 193 573

Email: Dulieuphapluat@gmail.com

WebsiteDulieuphapluat.com